VN-onderzoeksmissie naar de positie van Oeigoeren en Tibetanen, roept het kabinet China op om VN-mensenrechtenexperts, waaronder de Hoge Commissaris, ongehinderde en vrije toegang te verlenen tot Xinjiang. Nederland zet in op heldere verklaringen over de mensenrechtensituatie in China. Dit gebeurt in EU-verband met verklaringen onder «Item 4» in de VN-Mensenrechtenraad. In sommige gevallen legt Nederland aanvullend een nationale verklaring af, zoals over Xinjiang in de bijeenkomsten van de VN-Mensenrechtenraad in juni en september jl. Het kabinet spant zich ook in voor het mobiliseren van bredere coalities door bijvoorbeeld de mensenrechtensituatie in China op te brengen in bilaterale contacten met derde landen. Een voorbeeld van een succesvol breder initiatief is de zogenaamde Xinjiang-brief van 24 landen aan de voorzitter van de VN-Mensenrechtenraad van juni dit jaar. Wanneer het draagvlak beperkt is, is het kabinet ook bereid om in kleiner gezelschap de aandacht te vestigen op ernstige mensenrechtenschendingen. Hiermee handelt het kabinet in lijn met de opvatting van het CDA dat Nederland in Europa een voortrekkersrol kan spelen en met de internationale gemeenschap een blok kan vormen.4 Voorbeelden waarbij Nederland een voortrekkersrol heeft gespeeld zijn de gezamenlijke verklaring over Xinjiang van 23 landen in de Derde Commissie van de AVVN op 29 oktober jl. en de twee side-events met de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Canada in respectievelijk de VN-Mensenrechtenraad van maart jl. en de AVVN high level week in september jl. Deze acties op het Xinjiang-dossier zijn tevens in lijn met de moties van de leden Bisschop en Van Helvert (Kamerstuk 35 207, nr. 7) en Voordewind en Van Helvert (Kamerstuk 35 207, nr. 21) die de regering verzoeken om godsdienstvrijheid nadrukkelijk prioriteit te geven in de bilaterale betrekkingen en om het speerpunt godsdienstvrijheid onderdeel te maken van het beleid. EU De Gezamenlijke Mededeling van de EU van maart jl.5 constateert dat respect voor mensenrechten een belangrijke graadmeter is voor de kwaliteit van de relatie tussen de EU en China. Het kabinet zet dan ook in op robuuste publieke EU-verklaringen over mensenrechten in China, bijvoorbeeld over individuele mensenrechtenverdedigers en zorgwekkende ontwikkelingen, zoals de situatie in Hongkong. Nederland spant zich ook in voor een EU-China mensenrechtendialoog waarbij alle belangrijke punten van zorg voldoende aandacht krijgen. Bovendien pleit Nederland ervoor dat de mensenrechten op het hoogste niveau ter sprake komen, zoals tijdens de jaarlijkse EU-Chinatop, en dat daar in slotverklaringen tevens melding van wordt gemaakt. Zoals eerder genoemd is de EU ook actief in multilaterale fora. Mede dankzij de Nederlandse inzet noemt de EU steevast de onderwerpen vrijheid van religie en levensovertuiging, Tibet en Xinjiang onder «Item 4» in de VN-Mensenrechtenraad. Niet alle EU-lidstaten hebben dezelfde ambitie als het gaat om het aanspreken van China op mensenrechtenschendingen. Dit stelt het kabinet voor een uitdaging omdat dergelijke standpunten met consensus worden vastgesteld. De terugvaloptie is om met een kleinere groep lidstaten een standpunt in te nemen of een verklaring te doen uitgaan, maar dat draagt niet bij aan de EU- eensgezindheid en de kracht van de boodschap. Invoering van besluitvorming per gekwalificeerde 4 5 https://www.cda.nl/actueel/nieuws/cda-maatregelen-tegen-schending-mensenrechten-china/ EU-China: A Strategic Outlook: https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/ communication-eu-china-a-strategic-outlook.pdf Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 207, nr. 32 6